Bướu cổ là một trong những bệnh tuyến giáp phổ biến, không còn xa lạ đối với nhiều người. Bộ Y tế thống kê có khoảng 80% ca bướu cổ lành tính, tuy nhiên người bệnh không nên xem thường. Vậy nguyên nhân bệnh bướu cổ là gì? Có cách nào để phòng ngừa hiệu quả không?
Bướu cổ là bệnh gì?
Tuyến giáp ở cổ là một cơ quan nội tiết nhỏ, giống chú bướm và có nhiệm vụ tạo ra hormone kiểm soát sự trao đổi chất. Hormon giáp giúp cơ thể sử dụng năng lượng, tiêu hóa, giữ ấm cho não, tim, cơ và các cơ quan khác hoạt động bình thường. Thyroxine và triiodothyronine là hai loại hormon chính mà tuyến giáp tiết ra để đi vào máu và đưa đến các mô trong cơ thể.
Bướu cổ là tình trạng tuyến giáp gia tăng kích thước. Hoặc sự phát triển bất thường của tế bào tạo thành một hay nhiều nhân trong tuyến giáp. Bệnh này có thể xuất hiện ở bất kỳ ai, nhưng phụ nữ là đối tượng bị nhiều nhất. Đôi khi, bướu cổ ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp hay giảm hormon giáp.
Nguyên nhân bệnh bướu cổ khá đa dạng. Và khi điều trị bác sĩ cần xác định và dựa vào nguyên nhân và các triệu chứng do bệnh gây ra. Ngoài ra, nếu bướu nhỏ và không ảnh hưởng gì thì thường không cần điều trị.
Phân loại bướu cổ
Phân loại theo chức năng tuyến giáp
- Bướu giáp độc: Tuyến giáp to và tăng sản xuất hormon giáp và gây ra các triệu chứng gọi là cường giáp.
- Bướu giáp không độc: Tuyến giáp to nhưng hormon vẫn bình thường. Hay nói cách khác là không có tình trạng suy giáp hay cường giáp.
Phân loại theo hình thái phát triển
- Bướu cổ đơn thuần: Dạng này còn được gọi là bướu cổ lành tính. Bệnh xảy ra khi toàn bộ tuyến giáp sưng to, có cảm giác nghẹn ở cổ, sờ vào có cảm giác mịn…
- Bướu giáp đơn nhân: Có là nhân chứa dịch hoặc nhân đặc, có thể sờ thấy hoặc nhìn thấu nếu nhân to hay nổi gồ trên da. Nếu đó là nhân nhỏ thì thường được phát triển qua siêu âm tuyến giáp.
- Bướu giáp đa nhân: Là tình trạng trong tuyến giáp có nhiều nhân xuất hiện, về bản chất tương tự như bướu giáp đơn nhân.
Đối tượng có nguy cơ cao mắc bướu cổ
Những trường hợp sau dễ mắc bệnh bướu cổ:
- Phụ nữ (đặc biệt khi mang thai, mãn kinh) và người trên 50 tuổi .
- Người thiếu iod hoặc sống ở vùng núi, vùng thiếu iod.
- Người có tiền sử gia đình mắc bệnh giáp giáp.
- Người mắc bệnh tự miễn (Basedow, Hashimoto).
- Tiếp xúc với chất độc, sử dụng thuốc ảnh hưởng tuyến giáp (như lithium).
- Chế độ ăn nhiều thực phẩm ức chế iod (cải bắp, sắn, đậu nành).
- Béo phì.
- Kháng insulin.
- Hội chứng chuyển hóa.
- Người từng xạ trị vùng cổ hoặc ngực.
Nguyên nhân bệnh bướu cổ là gì?
Bệnh bướu cổ là một phản ứng thích ứng của tế bào trong tuyến giáp với bất kỳ quá trình nào cản trở việc tiết ra hormon giáp. Giới chuyên môn cho biết, nguyên nhân bướu cổ có thể do:
Thiếu iod
Thiếu i-ốt được xem là nguyên nhân chính dẫn đến bướu giáp. Bởi, Iod là vi chất thiết yếu để tuyến giáp sản xuất hormone thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3). Khi thiếu iod, tuyến giáp phải làm việc nhiều hơn để tổng hợp đủ hormone, dẫn đến bướu cổ.
Rối loạn tự miễn dịch
Đây là các căn bệnh tự miễn, khi hệ miễn dịch tấn công tuyến giáp. Dẫn đến kích thích sản xuất quá mạnh hormone, gây cường giáp. Tuyến giáp lúc này sưng to (bướu lan tỏa).
Bệnh Hashimoto
Một dạng viêm tuyến giáp mãn tính, trong đó hệ miễn dịch phá hủy mô tuyến giáp. Dẫn đến suy giáp và lười cổ làm tuyến giáp cố gắng bù đắp.
Loại bệnh này có thể gây rối loạn chức năng tuyến giáp kèm các triệu chứng cơ thể mệt mỏi, hồi hộp hoặc tăng cân.
Bệnh Graves
Là một rối loạn hệ thống miễn dịch dẫn đến sản sinh quá nhiều hormon giáp, nó được gọi là cường giáp. Bệnh Basedow là dạng phổ biến nhất của cường giáp.
Triệu chứng do Graves có thể gây là là sưng đau ở cổ, kèm theo các chứng viêm như sốt hoặc mệt mỏi.
Yếu tố di truyền
Nguyên nhân bướu cổ có liên quan đến tiền sử gia đình. Trong nhà có người có bệnh tuyến giáp (bướu cổ, ung thư tuyến giáp, rối loạn miễn dịch) có nguy cơ cao hơn bình thường. Bên cạnh đó, một số gen đột biến có thể ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng giáp tuyến, dẫn đến bướu cổ.
Môi trường và lối sống
Tiếp xúc với phóng xạ (làm công việc, tai nạn hạt nhân) làm tăng nguy cơ tổn thương tuyến giáp. Dẫn đến bướu cổ và ung thư tuyến giáp.
Ngoài ra, một số loại thuốc như lithium (dùng trong điều trị rối loạn tâm thần); amiodarone (trị loạn nhịp tim) có thể cản trở chức năng tuyến giáp, gây bướu cổ.
Chế độ ăn uống
Nếu bạn ăn nhiều cải bắp, sắn, đậu nành hoặc các thực phẩm chứa goitrogen có thể gây tình trạng bướu giáp. Vấn đề này thường gặp ở những vùng cao, đồi núi, hạn chế thực phẩm giàu iod hoặc không đa dạng. Chưa hết, thiếu selen và sắt cũng làm suy giảm chức năng tuyến giáp, góp phần gây bướu cổ.
Mang thai
Nguyên nhân gây ra bệnh bướu cổ ở phụ nữ mang thai là do trong thời kỳ mang thai, cơ thể sản sinh hormon Gonadotropin – hormone có thể là nguyên nhân khiến tuyến giáp phát triển.
Bệnh bướu cổ biểu hiện qua những dấu hiệu nào?
Kích thước bướu cổ có thể xuất hiện từ rất nhỏ nhưng rất khó để phát hiện cho đến khi bướu lớn. Phần lớn các biểu hiện không gây đau nhưng nếu bị viêm, người bệnh có thể cảm giác đau cổ.
Các triệu chứng chính
- Khàn giọng.
- Phía trước cổ xuất hiện khối u.
- Cảm giác căng tức vùng cổ họng.
- Nổi tĩnh mạch cổ.
- Chóng mặt khi giơ cánh tay lên trên đầu.
Triệu chứng ít gặp hơn
- Ho khan.
- Khó thở.
- Thở khò khè.
- Khó nuốt do thực quản bị chèn ép.
Triệu chứng cường giáp
- Giảm cân không rõ lý do.
- Tim đập nhanh.
- Đổ mồ hôi ngay cả khi không tập thể dục hoặc trong nhiệt độ mát mẻ.
- Kích thích, bồn chồn.
- Tiêu chảy.
Triệu chứng suy giáp
- Da khô.
- Táo bón.
- Thường xuyên mệt mỏi.
- Tăng cân không rõ lý do.
- Rối loạn kinh nguyệt – dấu hiệu bướu cổ ở nữ.
Cách chẩn đoán bướu cổ chính xác
Để xác định nguyên nhân bệnh bướu cổ đảm bảo chính xác, người bệnh cần thực hiện một số phương pháp sau:
Khám lâm sàng
Quan sát cổ vùng tuyến giáp để đánh giá: kích thước, tính chất mềm, cứng, di động hay không. Bác sĩ sẽ hỏi tiền sử gia đình và các triệu chứng đi kèm (khó thở, khàn tiếng…).
Xét nghiệm kiểm tra máu
Xét nghiệm hormone TSH, T3, T4: Đánh giá chức năng tuyến giáp (cường giáp hoặc suy giáp).
Kháng thể tuyến giáp: (anti-TPO, anti-Tg) giúp phát hiện bệnh tự miễn như Basedow, Hashimoto.
Siêu âm tuyến giáp
Phát hiện cấu trúc bướu cổ (lan tỏa, cục bộ), xác định tính chất khối u (u đặc, có dịch). Đồng thời, siêu âm giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ bướu cổ dựa trên hình ảnh bất thường.
Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA)
Phương pháp này giúp phân đặc biệt bướu lành hay ác tính qua phân tích tế bào tuyến giáp. Nếu những nhân giáp bất thường trên siêu âm thì người bệnh cần sinh thiết tuyến giáp bằng kim nhỏ. Kỹ thuật này được tiến hành để loại trừ ung thư.
Chụp CT hoặc MRI
Cách này được chỉ định khi bướu lớn, chèn khí quản hoặc lan xuống ngực. Chụp CT hoặc MRI với mục đích để đo kích thước và sự lan rộng của bướu cổ.
Đo độ hấp thụ phóng xạ iod
Xét nghiệm nhằm cung cấp thông tin về vị trí, kích thước và chức năng của tuyến giáp. Bác sĩ sẽ tiến hành lấy một lượng nhỏ chất phóng xạ tiêm vào tĩnh mạch để hình ảnh tuyến giáp hiện rõ trên màn hình máy tính. Mặc dù vậy, kỹ thuật này chỉ được chỉ định trong trường hợp cần thiết nhất định.
>> Tìm hiểu thêm: Cách kiểm tra bướu cổ tại nhà
Phương pháp chữa bệnh bướu cổ
Sau khi nguyên nhân bệnh bướu cổ được xác định, bác sĩ sẽ căn cứ vào loại bướu, tình trạng bệnh cũng như sức khỏe người bệnh và chọn hướng điều trị phù hợp. Sau đây là các phương pháp chữa bướu cổ phổ biến hiện nay.
Điều trị nội khoa
Đối với các trường hợp bướu nhỏ và không gây ảnh hưởng. Bác sĩ có thể chỉ định theo dõi và không cần điều trị. Tuy nhiên, người bệnh cần thăm khám siêu âm và xét nghiệm tuyến giáp định kỳ.
Chữa bướu cổ bằng thuốc
- Thuốc hormon tuyến giáp (Levothyroxine): Được sử dụng để thay thế hormone giáp thiếu khiên, giúp điều chỉnh chức năng tuyến giáp và giảm kích thước hoàng cổ.
- Thuốc kháng giáp (Methimazole, Propylthiouracil): Giúp giảm sản xuất hormon giáp.
- Thuốc chẹn beta (Propranolol): Điều trị triệu chứng như tim đập nhanh, chạy tay.
- Thuốc giảm đau, viêm khớp: Corticosteroid có thể được sử dụng trong trường hợp viêm tuyến giáp tự miễn (ví dụ: bệnh Hashimoto).
Điều trị bằng iod phóng xạ
Sử dụng iod phóng xạ (I-131) để thu nhỏ tuyến giáp hoặc tiêu diệt tế bào tuyến giáp hoạt động quá sức. Khi đi đến tuyến giáp, iod phóng xạ sẽ tiêu diệt các tế bào và gây co hẹp tuyến giáp. Sau điều trị bằng cách này, người bệnh có thể cần dùng liệu pháp thay thế hormon giáp suốt đời.
Lưu ý: Không dùng cho phụ nữ có thai hoặc cho con bú.
Phẫu thuật tuyến giáp
Đối với bướu cổ lớn gây chèn ép khí quản, thực hiện, gây khó thở hoặc khó nuốt. Bướu nghi ngờ ung thư giáp, bác sĩ sẽ cân nhắc cắt bỏ khối u hoặc toàn bộ giáp giáp. Ngoài ra, phẫu thuật còn được chỉ định khi bệnh nhân không đáp ứng thuốc hoặc iod phóng xạ.
Gợi ý cách phòng tránh bệnh bướu cổ
Như đã nói ở trên, nguyên nhân bệnh bướu cổ đơn thuần là do thiếu i-ốt và đây cũng là loại bướu duy nhất có thể phòng ngừa. Bạn cần duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh bao gồm: sữa, cá và muối i-ốt để ngăn chặn bệnh bướu cổ này.
Chuyên khoa tuyến giáp An Hòa là đơn vị thăm khám, điều trị nang/u tuyến giáp lành tính có tiếng hiện nay. Với đội ngũ chuyên gia và bác sĩ đầu ngành giàu kinh nghiệm, có tâm với nghề. Song song đó là hệ thống máy móc, trang thiết bị y tế hiện đại hàng đầu sẽ đem lại hiệu quả cao, giảm chi chí cho người bệnh.
Để được trực tiếp các chuyên gia khám, điều trị tại An Hòa, Quý khách vui lòng liên hệ đặt lịch theo thông tin sau:
- Giấy phép hoạt động: 001075/KH-GPHĐ | Chứng chỉ hành nghề: 039442/HCM-CCHN
- Cơ sở Hà Nội: 191 Phố Vọng – Quận Hai Bà Trưng
- Cơ sở Nha Trang: Số 16, lô sth39, Thích Quảng Đức, Nha Trang, Khánh Hòa
- Hotline: 092 462 5678
- Website chính thức: https://tuyengiapanhoa.vn/
